The competitiveness of the food industry, which is among the most important areas in the Central European economy, is a significant and topical research area in economics. The sector is particularly important for long-term sustainable growth in Central European national economies. Its high competitiveness is an important stabiliser in an environment of global economic instability. This study aimed to assess the relationships between elements of competitive potential and the competitive position of the food industry in E.U. countries. The relationships between these categories were examined using econometric models with the use of panel data. The results of the spatial-temporal modelling of the panel data confirmed the significant impact of production potential on the share of exports, profitability and the synthetic competitive position index, the impact of labour productivity on all analysed competitive position ratios, the impact of labour costs on the trade coverage, profitability and overall competitive position and the positive impact of innovation on profitability. It was found that labour productivity was of the greatest importance in building a competitive position. The results of the research can be used by food industry companies and government authorities in creating competitive advantages for the food industry in international markets.

The primary purpose of the study was to assess the international competitiveness of the food industry in EU member states in trade to the world market and its changes in the years 2005-2012. The food industry was defined on the basis of the aggregation of departments at the two-digit level 01-09 and 11 of the Standard International Trade Classification SITC Rev. 3. The study uses the following indexes based on foreign trade. The share of export in the global market, the revealed comparative advantage index RCA, in index of import coverage with export and index the Grubel-Lloyd index of intra-industry trade were calculated. Due to the numerous aspects of the competitiveness phenomenon, the aggregate variable was also used for a complex assessment. A synthetic measure of international competitiveness was developed on the basis of the factors referred to above. Data published in the UN Comtrade database was used for the calculations. The conducted research indicates that the international competitive position of the food industry of particular EU member states was diverse. The highest places in the competitiveness ranking were occupied by states of the old EU, such as: the Netherlands, France, Spain and Denmark. Only their order changed, depending on the adopted time criterion. A particular improvement was observed among Central-Eastern European countries which belong to new member states. However, it mainly resulted from the low level of export in the initial period. On this basis, we may state that we should not expect significant changes in the level of international competitiveness of the food industry in particular EU member states in the future (maintaining the present conditions).

This article presents the gap in potential and competitive position of food producers in Poland as compared to selected the European Union countries. The timeframe of research covered the years 2005–2015. The conducted analyses indicate the positive phenomenon of a decreasing but, at the same time, a very clear distance between the competitive potential of food producers in Poland and European leaders. The productivity level of particular production factors indicates, at the same time, the fact that the least beneficial situation was recorded in the case of the productivity of human work. A definitely smaller competitive gap was present at the level of the capital’s productivity. The decreasing competitive gaps were also observed with regard to particular partial measures of the competitive position. The nearly double increase in the share of Polish food producers in intra-Community export was particularly beneficial. This was not reflected in a significant change of the competitive position of domestic food producers on the EU market with the low output level of this index.

Subject and purpose of work: The subject of the study was investments in farms with various directions of production development. The aim of the study was to identify the scope of pro-development investments and the most important determinants of their implementation in farms located in the area of the Warmińsko-Mazurskie Voivodeship. Materials and methods: A questionnaire survey was used as a research tool to determine the opinion of the surveyed farmers with regard to planned investments related to farm development among other things. In 2022, information was obtained from 433 farms. Results: Respondents planning to develop conventional production, production based on the principles of precision agriculture and production of energy crops most often considered the purchase of machinery and equipment. Farms oriented towards organic production more clearly emphasised investments in agricultural land and in commercial infrastructure. Conclusions: Institutional measures aimed at supporting investment processes on farms in a rational manner, should be even more strongly oriented towards increasing the possibilities of external financing and advisory support for better adjustment of investments to the planned direction of development of a particular entity, as well as ensuring administrative facilitations favouring simplification of the investment process.

Rozwój gospodarstw rolnych wymaga m.in. sprawnej adaptacji do zmieniających się regulacji wprowadzanych m.in. przez Unię Europejską. Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 obejmuje m.in. wprowadzenie Zielonego Ładu. Założenia tego dokumentu mogą mieć konsekwencje dla potencjału wytwórczego gospodarstw, ich działań inwestycyjnych, innowacyjności, biogospodarki, organizacji łańcuchów sprzedaży itp. Określenie możliwości i warunków rozwoju gospodarstw rolnych w przedstawionym kontekście może stanowić podstawę optymalizacji ich działań w praktyce oraz przygotowania odpowiedniego wparcia ich aktywności ze strony instytucji mających wpływ na politykę rolną w skali kraju i poszczególnych jego regionów (o różnej specyfice gospodarki rolnej). Celem badań było określenie warunków rozwoju gospodarstw rolnych regionu Warmii i Mazur w kontekście Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Realizacja celu głównego wiązała się z realizacją następujących celów szczegółowych: identyfikacja znaczenia Planu Strategicznego Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 w rozwoju gospodarstw rolnych, diagnoza stanu gospodarstw rolnych, potencjału pracy oraz produkcji rolniczej w regionie Warmii i Mazur w kontekście możliwości adaptacji do zmieniających się uwarunkowań gospodarowania, określenie stanu i perspektyw działań gospodarstw rolnych funkcjonujących w oparciu o różne systemy produkcji (konwencjonalne i ekologiczne) ukierunkowanych na rozwój i sprawną adaptację do zmieniających się uwarunkowań rozwoju, diagnoza skali, rodzaju i determinant inwestycji podejmowanych w gospodarstwach Warmii i Mazur, określenie znaczenia innowacji i rolnictwa precyzyjnego jako czynników rozwoju gospodarstw konwencjonalnych i ekologicznych. Podmiotem przeprowadzonych badań była celowo dobrana grupa gospodarstw rolniczych zlokalizowanych na obszarze Warmii i Mazur. Informacje pozyskano z 433 gospodarstw, w tym z 275 prowadzących produkcję konwencjonalną i z 158 prowadzących produkcję ekologiczną. Rozwój rolnictwa będzie w znacznym stopniu warunkowany zmianami projektowanymi w skali pojedynczych gospodarstw. Przeprowadzone badania wskazują, że zarówno gospodarstwa konwencjonalne, jak i ekologiczne prowadziły dotychczas szeroki zakres działalności gospodarczej. W większości gospodarstw dominowała produkcja rolnicza konwencjonalna, kolejne miejsca zajmowały rolnictwo precyzyjne i produkcja ekologiczna. Należy nadmienić, że badani właściciele gospodarstw konwencjonalnych nie byli zainteresowani dywersyfikacją prowadzonej działalności rolniczej. Niepokojąca może być, stwierdzona w badaniach ankietowych, tendencja gospodarstw ekologicznych do powrotu do rolnictwa konwencjonalnego lub utrzymywania dotychczasowego kierunku działalności bez jego rozszerzania. Może to wynikać z faktu, że przy aktualnej, niestabilnej sytuacji geopolitycznej, wysokiej inflacji i związanej z nią malejącej sile nabywczej pieniądza, trudno jest prognozować rozwój zachowań rynkowych konsumentów ekologicznych produktów żywnościowych. Zarówno właściciele gospodarstw konwencjonalnych, jak i ekologicznych stwierdzili, że najczęściej wdrażanymi innowacjami było zastosowanie nowych maszyn i urządzeń, nowego materiału siewnego oraz nowej wiedzy. Wyniki badań wskazują, że zarówno gospodarstwa konwencjonalne, jak i ekologiczne wykorzystują elementy rolnictwa precyzyjnego, takie jak: prowadzenie dokładnej dokumentacji, określenie warunków glebowych oraz precyzyjna uprawa gleby. Właściciele badanych gospodarstw konwencjonalnych i ekologicznych zwracali szczególną uwagę na ekonomiczne korzyści stosowania produkcji precyzyjnej. Ograniczenia implementacji rolnictwa precyzyjnego w gospodarstwach wynikają, w opinii badanych właścicieli gospodarstw, głównie z braku środków finansowych.

The aim of the study was to determine the changes in the international competitiveness of the EU food industry. Competitiveness ranking was based on synthetic indicator, which consisted of the following sub-indicators: participation in the export market, the index of revealed comparative advantage, export-import coverage ratio and the Grubel-Lloyd index. The average levels of these indicators and their changes was calculated for years 2000-2003 and 2009-2011. The study indicates the improvement of the competitiveness of the food industry in the countries of Central and Eastern Europe, with a slight deterioration in the competitiveness of the industry of some small countries in Western Europe. Ranking of the competitiveness of the food industry is dominated by countries like the Netherlands, France, Spain, Denmark and Germany. Poland has improved level of the synthetic indicator in 2009-2011 compared to earlier period of analysis, but has not improved its position (occupied respectively 9 and 10 place among EU countries). Celem opracowania jest określenie zmian międzynarodowej konkurencyjności przemysłu spożywczego krajów Unii Europejskiej. Ranking konkurencyjności opracowano na podstawie wskaźnika syntetycznego, który składał się z następujących wskaźników cząstkowych: udział w rynku eksportowym, wskaźnik ujawnionych przewag komparatywnych, wskaźnik pokrycia importu eksportem oraz indeks Grubela-Lloyda. Obliczono średni poziom wymienionych wskaźników w latach 2000-2003 i 2009-2011 oraz ich zmianę w przyjętych szeregach czasowych. Przeprowadzone badania wskazują na proces poprawy konkurencyjności przemysłu spożywczego państw Europy Środkowo-Wschodniej, przy nieznacznym pogorszeniu konkurencyjności tej branży wśród niektórych małych krajów Europy Zachodniej. W rankingu konkurencyjności przemysłu spożywczego, niezależnie od przyjętego kryterium czasowego, dominują kraje takie jak: Holandia, Francja, Hiszpania, Dania i Niemcy. Polska, mimo poprawy wskaźnika syntetycznego w latach 2009-2011 w odniesieniu do wcześniejszego okresu, nie poprawiła pozycji (zajmowała odpowiednio 9. i 10. miejsce wśród krajów UE).