Introducing new forage crops such as Japanese millet (Echinochloa frumentacea) and pearl millet (Pennisetum glaucum) is crucial for mitigating the impacts of climate change in the dry steppe zone, expanding forage crop options, and obtaining nutritious feed for the development of animal husbandry. The aim of this study was to assess the productivity and feed value of these crops. Field experiments were conducted in 2021 and 2022 to investigate the changes and variations in the yields and chemical compositions of Japanese millet and pearl millet when grown as sole crops or in mixed cropping in the dry steppe zone of northern Kazakhstan. Among the annual crops sown via sole cropping, the hay of the Japanese millet, sown in the third decade of May and harvested during full heading, was observed to have a higher content of raw protein and other nutrients than Sudanese grass hay, that is, the raw protein content was higher at 1.81%, the raw oil content at 0.12, and the raw ash content at 1.88%. In addition, among the mixtures of crops, the hay of the crop mixtures containing pearl millet, sown in the above period and harvested as hay during the milky stage, the full heading stage, and the formation of spikelets in the grain family stage, differed from the hay of Sudanese grass sown in the same period and collected during full heading in terms of the contents of raw protein and other nutrients and the low content of raw ash, that is, the content of raw protein was at 2.16%, raw oil at 0.39, raw ash at 0.95, without nitrogen extractives (WNEs) at 3.78, and starch at 0.11. The calcium content was higher by 0.08% and carotene by 0.11 mg/kg, and raw lentils were lower by 0.94%. The analysis of the results revealed that the variation in the crops’ phenological phases depended on the moisture availability and the sowing time.

Мақалада Ақмола облысының карбонатты қара топырақ жағдайында климаттық өзгерістерге байланысты жаздық жұмсақ бидай дақылының өнімділігіне себу мерзімінің әсері келтірілген. Солтүстік Қазақстанның су ресурстары шектеулі аймақтарында себу мерзімін дұрыс жоспарлау және алынатын өнімге топырақтағы ылғалды тиімді пайдалану қажеттілігін атай отырып, негізгі әсер етуші факторлардың үш жылдық орташа мәліметтері келтірілген. Зерттеу жылдары гидротермиялық коэффициенттің есептеулері 2021 және 2023 жылдары метеорологиялық жағдайларын өте құрғақ (ГТК = 0,43-0,41), ал, 2022 жылы құрғақ (ГТК = 0,8) деп сипатталды. Зерттеу жүргізілген үш жылдық орташа мәліметтер бойынша ең көп өнімді ылғалдың қоры 10 және 15 мамырда болса, ал ең азы 4 маусымда байқалды. Бидайдың вегетациялық пісіп-жетілу кезеңі 2021-2022 жылдары 95-90- күн болса, ал жаздың күрт құрғақ болуының салдарынан 2023 жылы вегетациялық кезеңі 83-85- күнге дейін қысқарған. 2021-2023 жж. зерттеу нәтижелеріне сүйене отырып, жаздық жұмсақ бидайдың ең жоғары өнімділік көрсеткіштері (16,5-16,9 ц/га) 5-20 мамыр аралығы оңтайлы себу мерзімі болып табылды. Ал, ең төмен өнімділік көрсеткіші 4 маусымда себілген мерзімде (13,4 ц/га) болды.

The article describes the nutritional quality and chemical composition of a variety of herbage mixtures versus on the sowing time and constituents in the arid steppe zone of Kazakhstan. The biennium average data for the study years are given. The second and third decades of May were chosen as the sowing date. Three types of herbage mixtures were investigated in two sowing periods: 1. barley, peas, Sudan grass, hybrid of sorghum-Sudan grass, rapeseed; 2. barley, peas, Sudanese grass, hybrid of sorghum-Sudan grass, barnyard millet; 3. barley, peas, hybrid sorghum-Sudan grass, African millet. In the course of the sowing period, the content of crude protein in the herbage mixtures in the third decade of May was as high as in nitrogen-free extracts (NFE). Depending on the components of the herbage mixtures, the highest indicator of crude protein in the mixture of African millet was 2.87% and 2.74%. NFE in the herbage mixture of cockspur was higher by 0.07-0.16% than in the control variant (herbage mixture with rapeseed). Periods of emergence and germination of grain varieties in the composition of herbage mixtures coincided with the July precipitation, expressed by good leaf coverage, high content of crude protein, carotene, NFE compared to the control variant. The optimum sowing life, in terms of nutritional quality, chemical composition of herbage mixtures with African millet and barnyard millet in the dry steppe zone of Kazakhstan, was the third decade of May.

Мақалада көк балауса және құрғақ массаның өнімділігін арттыру мақсатында Қазақстанның құрғақ дала жағдайында бір жылдық дақылдардың шөп шабатын мерзімдерін анықтау бойынша зерттеулердің нәтижелері баяндалған. Сонымен қатар, шөп қоспаларын шабу мерзімдері келесі кезеңдерде анықталды - бұршақ гүлдену және қалыптасу кезеңдерінде жемшөп дақылдарының, майлы және бұршақ дақылдарының масақтану, түтікке шығу, шашақтану және сүттеніп пісу кезеңдерінде. Шабудың әрбір кезеңінің алдында есепке алу мен бақылау жүргізілді, оның ішінде өсімдіктердің биіктігі анықталды. Өсімдіктер биіктігінің ең жоғары көрсеткіштері африкалық тарыны қоса отырып, шөп қоспасында анықталды және орта есеппен 56,5-72,4 см құрады, рапсты қоса алғанда, шөп қоспасының биіктігі орта есеппен 52,7-64,1 см құрады.дәнді дақылдардың сүтті пісуі кезеңінде, бұршақ және майлы дақылдардың қалыптасуы кезеңінде және сыпыру кезеңінде Көк балауса массасының шығымдылығы түтікке шығу, гүлдену және масақтану кезеңдеріне қарағанда 72,3-92,0 ц/га жоғары болды. Сондай-ақ, шөп қоспаларының құрғақ массасының өнімділік көрсеткіші түтікке шығу, гүлдену және масақтану кезеңдерінде шабу кезіндегіге қарағанда сүтті пісу, бұршақтардың пайда болуы және шашақтану кезеңінде 22,5-31,2 ц/га жоғары болды.

Климаттың өзгеруі жағдайында көпжылдық малазықтық шөптердің тұрақты әрі өнімді агроценоздарын қалыптастыру тиімді агротехнологиялық тәсілдерді әзірлеуді талап етеді. Осыған байланысты зерттеудің мақсаты Солтүстік Қазақстанның құрғақ континенттік климат жағдайында тұқымды минералдық өңдеудің көпжылдық малазықтық шөптердің тіршілігінің алғашқы жылындағы қалыптасуына әсерін бағалау болды. Далалық тәжірибелер 2025 жылы Ақмола облысындағы «Zhaksylyk AGRO» ЖШС базасында жүргізілді. Зерттеу объектілері ретінде жоңышқа (Medicago sativa L.), қылтықсыз арпабас (Bromus inermis Leyss.) және эспарцет (Onobrychis arenaria Kit.) таза және аралас егістерде зерттелді. Тұқымдар себу алдында NH₄H₂PO₄ + NH₄NO₃ ерітіндісімен өңделді. Зерттеу барысында танаптық өнгіштік, өсімдіктердің сақталуы, фенологиялық даму кезеңдері, морфологиялық көрсеткіштері, жасыл және құрғақ биомасса өнімділігі анықталды. Минералдық өңдеу танаптық өнгіштікті 2–4%, өсімдіктердің сақталуын 1–4% арттырып, фенологиялық кезеңдердің басталуын 1–3 тәулікке жеделдетті. Сонымен қатар өсімдіктердің биіктігі мен жапырақтануы жақсарып, ең жоғары жасыл және құрғақ биомасса өнімділігі қылтықсыз арпабастың таза егісінде (5,6 және 1,61 т/га), ал аралас егістер ішінде қылтықсыз арпабас пен жоңышқаның (50:50) қоспасында (4,8 және 1,44 т/га) қалыптасты. Корреляциялық талдау жасыл және құрғақ биомасса өнімділігі арасында өте жоғары оң байланыс бар екенін көрсетті (r = 0,95). Алынған нәтижелер тұқымды минералдық өңдеу көпжылдық малазықтық шөптердің алғашқы жылғы қалыптасуын жақсартып, олардың өнімділігін арттырудың тиімді агротехникалық тәсілі екенін көрсетті.

Развитие дистанционного зондирования Земли в сельскохозяйственном производстве формируется на спектрально-информационных аспектах позволяющих объективно и независимо оценивать состояния и динамику культур в агроценозе. Состояние роста и развития растений, оценивают расчетом индексов вегетации, отображающих количественный показатель фотосинтетической активности зеленых растений, который меняется в зависимости от плотности типа растений и насыщенности растений хлорофиллом. Чувствительность вегетационного индекса в каждой конкретной ситуации связана с устойчивой стабильностью фотосинтетической активности растений, которые изменяют химические, биометрические и морфологические показатели на протяжении всего вегетационного периода. Цель данной работы, изучить влияние различных сроков посева на особенности роста и развития мягкой пшеницы в условиях степной зоны Акмолинской области на основе вегетационного индекса NDVI. Показатели индекса NDVI на протяжении всего периода вегетации мягкой пшеницы по изучаемым срокам посева – 5 мая, 10 мая, 15 мая, 20 мая, 30 мая, 4 июня, 10 июня, получены летательным аппаратом Phantom 4 Multispectral оснащенного пятиканальной мультиспектральной камерой. Результатом исследований является наличие полиномиальной нелинейной связи между параметрами урожайности пшеницы и вегетационным индексом NDVI, коэффициент корреляции был – 0,8, с коэффициентом детерминации в 73 % случаев. Дистанционные работы с летательным аппаратом на стационарных посевах яровой пшеницы степной зоны Акмолинской области позволили отследить и отобразить фотосинтетическую активность культуры, прослеживая периоды быстрого нарастания зеленой массы и плавного усыхания по мере созревания зерна.