When operating solar–wind power plants (SWPPs) located in populated areas, cases of premature failure of expensive batteries and other power equipment often occur. The purpose of this study is to develop a wireless data acquisition system (DAS) for the operation of an SWPP with a feedback function to prevent material damage from the failure of power equipment and to increase the efficiency of natural energy use. The principles of constructing a DAS, free from some of the disadvantages of analogues, are described in this paper. Intelligent wireless current and voltage sensors and a device for receiving and recording data with an additional feedback function have been developed, providing real-time feedback when the measured parameters go outside the norm. Measurement data are displayed on the laptop screen and alphanumeric display and stored on the hard drive along with timestamps and current event messages. An example of using a reverse communication channel to implement the functions of backup battery protection and to switch SWPP loads is described. The principles and methods proposed in this article are suitable for constructing systems for remote measurements of any physical quantities; therefore, the scope of application of the described system can be significantly expanded.

Бұл мақалада кеңейтілген спектрлі радиосәулеленулерді қосарланған корреляциялық өңдеу арқылы жүзеге асыратын іздеусіз спектралды корреляциялық-интерферометриялық радиопеленгатордың (СКИР) күрделі электромагниттік жағдайдағы (ЭМЖ) кедергіге төзімділігі зерттеледі. Пеленгациялау процесінде қабылданатын аддитивті қоспалардың статистикалық модельдері қарастырылып, пайдалы сигнал мен әртүрлі типті кедергілердің (таржолақты, кеңжолақты және теңжолақты) спектралды өзара орналасу ерекшеліктері ескерілді. Теориялық талдау нәтижесінде пеленгация қателігінің дисперсиясы сигнал/шу және сигнал/кедергі қатынастарына, талдау уақытына, сондай-ақ пайдалы сигнал спектрінің еніне тәуелді екені анықталды. Ерекше назар пайдалы сигнал мен кедергі спектрлері толық немесе ішінара қабаттасқан жағдайда пайда болатын «кеңістіктік блоктау» құбылысына аударылды, бұл пеленгация дәлдігінің аномальды нашарлауына әкеледі. Зерттеуде екі пеленгациялық арнасы бар радиопеленгатордың математикалық моделі қолданылып, электромагниттік ортаның негізгі нұсқалары үшін қателік дисперсиясының шуылдық және кедергілік құраушылары талданды. MathCad ортасында әзірленген бағдарламалық модель негізінде жүргізілген сандық модельдеу нәтижелері алынған теориялық тәуелділіктердің дұрыстығын растады және кедергінің спектралдық сипаттамалары пеленгация дәлдігіне шешуші әсер ететінін көрсетті. Алынған нәтижелер радиомониторинг және радионавигация жүйелерін күрделі ЭМЖ жағдайында қолдану тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Зерттеу іздеусіз спектралды корреляциялық-интерферометриялық пеленгация әдістерін жетілдіру және кеңжолақты сигналдардағы олардың дәлдігін бағалау бағытындағы болашақ жұмыстардың өзектілігін көрсетеді. Кілтті сөздер: радиопеленгация, спектралды корреляция, корреляциялық алгоритм, электромагниттік кедергі, кеңжолақты сигнал, кеңістіктік блоктау.

In various electron-optical and ion-beam devices and vacuum electronics installations, emission elements and units are used to extract and form beams of charged particles. Their focusing properties significantly affect the quality parameters and technical characteristics of the analytical devices and technological installations in which they are used. Due to the specificity of the initial conditions during the formation of the beams of charged particles in the area of charged particle extraction, the methods of studying single and conventional immersion electron lenses are not suitable for the high quality theoretical and numerical studies of the properties of immersion objectives. In this paper, theoretical and numerical studies were conducted on the problems in analyzing the focusing parameters of charged particles in emission elements and units when solving problems of designing and upgrading devices and installations of vacuum electronics. As a result of the studies, a theoretical method for studying cathode lenses with a curved optical axis was developed and options for solving problems in correcting aberrations of emission elements and units were proposed.

В условиях стремительного развития техники и технологии в мире, наблюдается тенденция на рост потребления алюминия. Одним из важных компонентов в производстве алюминия является прокаленный нефтяной кокс. Он необходим для изготовления анодных блоков, которые используются для подвода тока в процессе электролиза при производстве алюминия. Качественные характеристики прокаленного нефтяного кокса оказывают определяющее влияние на качество готовых анодных блоков. Ключевыми качественными характеристиками прокаленного нефтяного кокса для производства обожженных анодов являются удельное электросопротивление (УЭС), действительная плотность и содержание примесей. Параметр УЭС определяет эффективность передачи в процесс электрической энергии, в результате чего влияет на энергопотребление и качество получаемого алюминия. Действительная плотность важна в процессе изготовления обожженного анода, поскольку обеспечивает устойчивость анодной массы. Содержание примесей в коксе напрямую влияет на качество готового продукта, поскольку в процессе электролиза примеси попадая в алюминий, снижают его чистоту. Учитывая высокую стоимость, дефицит и снижающееся качество нефтяных коксов, очень важно дальнейшее изучение процесса прокалки с целью определения оптимальных условий его проведения с максимальным технико-экономическим эффектом. Для этого необходимо совершенствование конструктивных параметров основных технологических агрегатов, определение структуры взаимосвязи параметров процесса и определение области оптимального протекания процесса прокалки нефтяного кокса. Поэтому исследование и оптимизация процесса прокалки нефтяного кокса является современной и актуальной научно-технической задачей.

Мақалада Павлодар индустриалдық институтының (ПИИ) қызметі басталған күннен (1960 жылғы 1 желтоқсан) энергетика факультетіндегі оқу-әдістемелік жұмыстың даму үдерісіне талдау жасалған. ПИИ Павлодар Ертіс өңірінің қарқынды дамып келе жатқан өнеркәсіп-энергетикалық және аграрлық секторларын инженер кадрлармен қамтамасыз ету мақсатында ашылды. Өңір экономикасының осындай жедел дамуына 1954 жылы тың және тыңайған жерлерді игерудің басталуы серпін берді. Өткен ғасырдың 60-жылдарында өңірдегі кейбір кәсіпорындардың бейінінің өзгеруіне байланысты ПИИ мамандықтарының тізбесі тұрақсыз сипатта болды. Бұл жағдай оқу үдерісін жедел түрде қайта құруды талап етті (зертханалар мен мамандандырылған кабинеттерді жаңаша жабдықтау, кітапхана қорын толықтыру және т.б.), соның ішінде оқу-әдістемелік жұмысты да жетілдіру қажеттігін туындатты. Оқу-тәрбие үдерісінің сол кезеңдегі талаптарына сәйкес оқу-әдістемелік жұмыстың дамуына 1970-жылдардың басында факультетте тәжірибелі оқытушылар қатарынан әдістемелік комиссияның құрылуы ықпал етті. Комиссияның негізгі міндеті – сол уақыттағы кітапханадағы оқулықтар мен оқу құралдарының тапшылығы жағдайында оқу үдерісін оқу-әдістемелік материалдармен қамтамасыз ету болды. Сонымен қатар, комиссия жас оқытушыларға әдістемелік көмек көрсету қызметін де атқарды. 90-жылдардың соңында құрылған институттың ғылыми әдістемелік кеңесінің ең маңызды жетістіктерінің бірі – 2000-жылдардың басында оқу үдерісін ұйымдастыру және оны оқу-әдістемелік тұрғыдан қамтамасыз ету бойынша нормативтік әдістемелік құжаттар топтамасының қалыптастырылуы болып табылады. Атап айтқанда, «Мамандықтар мен пәндердің оқу әдістемелік кешендерін қалыптастыру туралы ереже» (ОӘМК және ОӘПК) әзірленіп, қазіргі уақытқа дейін қолданыста. ОӘМК пен ОӘПК-нің жетілдіру жоғары білім және ғылым министрлігінің жаңа нормативтік құжаттарына сәйкес жүйелі түрде жүргізіліп отырады. Факультеттің профессор-оқытушылар құрамы электрондық оқулықтар мен оқу құралдарын әзірлеу және басып шығару бағытында жоспарлы жұмыс жүргізуде. Қазіргі кезеңде факультеттің оқу-әдістемелік жұмысы оқытудың модульдік нысанын тиімді пайдалануға бағытталған. Модульдік бағдарламалар Қазақстан Республикасының жоғары оқу орындарында кредиттік оқыту технологиясы аясында бірыңғай тәсілді қамтамасыз ету мақсатында қолданылады, олар Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартының (МЖМБС) негізінде әзірленеді. Модульдік білім беру бағдарламалары мамандарды даярлаудың құзыреттілік моделіне сәйкес жасалып, халықаралық білім беру кеңістігінің талаптарына толық сай келеді. Кілтті сөздер: оқу-әдістемелік жұмыс, модельдеу, қос тарапты оқыту, модульдік бағдарлама, жұмысқа орналастыру.

В статье рассматриваются основные проблемы, связанные с работой сканеров пламени, помимо возможности загрязнения оптической системы и связанного с этим снижения мощности, поступающей на фотоприемник, являются помехи от соседних горелок и нагретых стенок камеры сгорания. В настоящее время используют информацию, связанную с пульсацией (мерцанием) пламени, что требует анализа переменной составляющей сигнала, получаемого с фотодетектора. Расширенный анализ сигнала фотодетектора позволяет использовать сканеры пламени для диагностики процесса горения, не ограничиваясь только обнаружением пропадания пламени, но и выявлять изменения в ходе процесса горения в пределах одной горелки, особенно из-за выбросов вредных веществ в атмосферу. Достижения современной вычислительной техники позволяют достаточно точно моделировать явления, происходящие при горении. В системах диагностики процессов нейронные сети могут использоваться для решения задач моделирования и классификации. Статья посвящена методам диагностирования процесса сгорания топлива в газовых турбинах и пылегазовых котлах. Обсуждаются проблемы, возникающие при диагностике горения этих топлив, и предложения по их решению. Для полного представления задач, стоящих перед диагностикой, рассмотрены оптические методы измерения параметров этих процессов, методы анализа измерений и характеристик пламени, что позволяет использовать самую быструю информацию, характеризующую процесс горения. Ключевые слова: пламя, фотодетектор, топливо, диагностика, процесс горения, оптический элемент.