Doğrudan Yabancı Yatırımları Belirleyen Faktörler: Yükselen Piyasalar Örneği

Culture and tourism are crucial for economic growth and sustainable development, working together symbiotically. Culture boosts tourism by supporting heritage, production, and creativity, while cultural heritage, reflecting national identity and traditions, strengthens local economies. This study uses a panel data analysis to examine the impact of cultural factors on international tourist arrivals in 27 EU nations. The Driscoll–Kraay method reveals that UNESCO World Heritage Sites, government cultural expenditures, household recreation and cultural expenditures, real GDP per job, and bed capacity positively influence international tourist numbers. Regarding cultural factors, World Heritage Sites have the most significant influence, with each additional UNESCO site leading to a 0.22% rise in tourist numbers. The most crucial determinant of tourist arrivals is bed capacity, with a one percent increase leading to a 0.66% increase in tourist arrivals. Conversely, healthcare expenditures and political civil liberties have a negative impact on tourist arrivals. This study discusses managerial implications and offers recommendations for future research.

Ulusal gelir seviyesinin yüksek olması, bir ülkenin gelişmiş olarak nitelendirilmesi için gerekli ancak yeterli bir koşul değildir. Kalkınma sürecini yaşayan birçok ülkede sosyal sorunların çözümlenememesi, ekonomik büyüme ve insani gelişme arasındaki ilişkinin önemini arttırmaktadır. Bu bağlamda Birleşmiş Milletler tarafından yayımlanan raporlarda insani gelişme, bir ülkenin ulusal geliri ile birlikte, eğitim ve sağlığa ilişkin göstergelerini de dikkate alarak ölçülmektedir. Bu çalışmada da 2005-2017 döneminde, seçilmiş Avrupa Birliği üyesi ve Türkiye'nin de içinde bulunduğu aday ülkelerin, Birleşmiş Milletlerin ölçütleriyle hesaplanmış insani gelişme endeksi değerleri karşılaştırılmakta ve üyeliğin olası etkileri değerlendirilmektedir. Elde edilen bulgular, insani gelişme bakımından en avantajlı konumda yer alan Avrupa Birliği’nin kurucu ülkelerini, adaylığını 2015 yılında geri çeken İzlanda’nın yakından takip ettiğini göstermektedir. Bununla birlikte üyeliğe kabul edilmelerine karşın, Bulgaristan, Hırvatistan ve Romanya'nın ise çok büyük bir gelişme gösteremediği söylenebilir. Ayrıca, aday statüsünü sürdüren Makedonya'nın tüm ülkeler arasında en düşük performansa sahip ülke olduğunu, Türkiye'nin ise nispeten geride ancak en hızlı değişimi gerçekleştiren ülkelerin başında geldiğini vurgulamak mümkündür.

Küresel ekonominin üretim ve dış ticaret yapısı 1980’li yıllar itibariyle kapsamlı bir dönüşüm sürecine girmiş, bu dönüşüm 2000’li yıllarda daha da hız kazanmıştır. Yaşanan süreç, üretim maliyetinin görece düşük olduğu ekonomilerin küresel sisteme entegre olması sonucunda, ülkeler arasında uzmanlaşma yapısının değişmesine ve genişleyen pazar ölçeğiyle hem rekabet baskısının hem de potansiyel getiri imkânlarının artmasına yol açmıştır. Türkiye gibi vasıfsız emeğin yoğun olduğu ve düşük katma değerli ürünlerde uzmanlaşan ülkeler gelişmiş ülke firmalarının oluşturduğu dikey uzmanlaşma yapılarına daha güçlü bir şekilde entegre olurken, küresel alıcıların alt tedarikçileri olarak dış pazarlara güçlü bir şekilde açılma fırsatı yakalamıştır. Bu çalışmada, Türkiye’nin 2005-2017 döneminde gerçekleştirdiği uluslararası ticareti dikkate alarak, toplam ve endüstriyel dikey uzmanlaşma eğilimi belirlenmeye çalışılmıştır. Bulgular, Türkiye’nin toplam dikey uzmanlaşma düzeyinde 2005 yılından 2017 yılına mütevazı bir artış olduğunu göstermektedir. Dikey uzmanlaşma payı en yüksek olan endüstrilerin, ithal girdi bağımlılığı da yüksek olan “Metal ve Metalden Eşya” ve “Kok Kömürü, Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri ve Nükleer Yakıt İmalatı” olduğu saptanmıştır.

Bu çalışmanın amacı yükselen piyasalar olarak adlandırılan gelişmekte olan ülkelerde Çevresel Kuznets Eğrisi hipotezinin geçerliliğini sınamak ve buna ilişkin çıkarımlarda bulunmaktır. Bu amaçla başlangıçta IMF tarafından yükselen piyasalar sınıflandırmasına dahil edilen 23 ülkenin 2000-2014 yıllarına ilişkin verilerinden hareketle bir model oluşturulmuş ve bu model panel veri analizi ile test edilmiştir. Ekonomik büyümenin çevresel bozulmaya etkilerinin yanında, yenilenebilir ve fosil enerji kaynak kullanımının da olası etkilerinin ortaya çıkarılması amacıyla bu değişkenler de modele dahil edilmiştir. Ampirik bulgular yükselen piyasalarda, büyüme ile karbon emisyonu, yani çevresel bozulma arasındaki ilişkinin ters-U şeklinde olduğunu ortaya koymuştur. Ekonomik büyüme ile öncelikle çevresel bozulmayı hızlandıran fosil yakıt kullanımı artmakta, gelir seviyesi belirli bir noktaya eriştikten sonra karbon emisyonunu azaltacak teknolojilere yatırım kolaylaşabilmekte, böylece çevre üzerindeki baskı azalabilmektedir. Öte yandan çalışmada tartışılan temel nokta, bu iyileşmeye kadar geçen sürede ortaya çıkan bozulma dikkate alınarak, ekolojik sürdürülebilirliğe dayanan alternatif yaklaşımların gerekliliğidir.