Objective: This study aims to assess the impact of prolonged occupational exposure to chrysotile asbestos on the epithelial cells of the upper respiratory tract and the levels of surfactant protein D (SP-D) in female workers. Methods: Buccal epithelial cell samples were collected from 40 workers at JSC “Kostanay Minerals”, fixed using the May–Grünwald method, and stained with the Romanowsky–Giemsa technique. SP-D levels were measured using an enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA). Results: Workers exposed to asbestos dust exhibited a significant increase in cytological abnormalities and higher SP-D levels compared to the control group. Conclusion: Prolonged exposure to chrysotile-containing dust leads to degenerative changes in upper respiratory tract epithelial cells, characterized by cytological and cytogenetic abnormalities, alongside elevated SP-D levels, highlighting the need for preventive health measures.

Background: Occupational health risk assessment in industrial enterprises has traditionally focused on physical, chemical, and ergonomic hazards, while psychosocial working conditions have often been assessed separately from routine occupational surveillance. The aim of this study was to examine whether integrating working conditions, the psychosocial work environment, occupational stress, and temporary disability indicators provide a more informative health risk profile in an industrial setting. Methods: An analytical observational study was conducted at a mining and processing enterprise in Kazakhstan. This study used three data sources: 5429 temporary disability records for 2020–2024, workplace assessments covering 188 job positions, and psychosocial survey data from 392 employees. Occupational stress was evaluated in annual PSS-25 screening waves conducted in 2023 (n = 133), 2024 (n = 133), and 2025 (n = 134). The author-developed psychosocial questionnaire showed acceptable internal consistency (Cronbach’s α = 0.82). Results: During the five-year period, 4971 eligible temporary disability episodes and 61,472 lost workdays were recorded. Psychosocial profiles were less favorable in production units than in administration, and mean PSS-25 values remained relatively stable across the years. The Integral Index of Working Conditions (Iwc) was positively associated with temporary disability indicators and occupational stress, whereas the Integral Health Index (Ihr) was inversely associated with psychosocial well-being. Conclusions: The findings suggest that occupational risk assessment remains incomplete when psychosocial factors are excluded or treated separately. Integrating hygienic, psychosocial, stress-related, and medical-statistical indicators may improve the prioritization of preventive measures and support healthier workplace management in industrial enterprises.

The article presents an analysis of the health status of workers at «Kostanay Minerals» JSC over the period from 2014 to 2023. The aim of the study was to determine the level and structure of morbidity associated with temporary disability (TD) among industrial workers exposed to chrysotile dust. This retrospective epidemiological study utilized personnel and medical leave records, covering 21,737 worker-years. Morbidity levels were assessed using the E.L. Notkin scale. Statistical methods included descriptive analysis, ANOVA, logistic regression, and time-trend analysis. ICD-10 classification was used to identify leading diagnostic categories. TD morbidity showed a clear increasing trend over the study period, particularly after 2020. The number of TD cases per 100 workers increased by 169.4%, and the number of lost workdays rose by 134.0%. Respiratory diseases accounted for 38.4% of all cases, followed by musculo-skeletal (23.5%) and circulatory disorders (13.7%). Gender analysis showed higher morbidity among men, while the highest risk by age was observed in workers under 30 and the highest burden by experience in those with over 40 years of service. Logistic regression confirmed significant effects of age, gender, and work experience on the probability of illness. Workers exposed to chrysotile-containing dust experience a growing burden of illness, particularly from respiratory and musculoskeletal diseases. Findings support the need for stratified preventive programs, with targeted measures for younger, less experienced men and older workers with long tenures. Məqalədə 2014-2023-cü illər ərzində "Kostanay Mineralları" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin işçilərinin sağlamlıq vəziyyətinin təhlilinə dair məlumat verilmişdir. Tədqiqatın məqsədi xrizotil tozlarının təsirinə məruzqalma şəraitində işləyənlər arasında əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi (ƏQMİ) ilə müşayiət edilən xəstələnmə hallarının səviyyəsini və strukturunu müəyyənləşdirməkdən ibarət olmuşdur. Ümumiyyətlə 21737 “insan-il” göstəricilərinin xəstəlik vərəqələrinin məlumatları əsasında retrospektiv epidemioloji tədqiqat aparılmışdır. Xəstələnmə səviyyəsi E.L. Notkin şkalası üzrə qiymətləndirilmiş, təsviri statistika ANOVA, loqistik reqressiyası və zaman trendinin analiz metodlarından istifadə edilmişdir. Diaqnostikada XBT-10 təsnifatından istifadə edilmişdir. Tədqiqat xüsusilə 2020-ci ildən sonrakı dövrdə ƏQMİ ilə xəstələnmə hallarında artmağa meyl olduğunu aşkara çıxarmışdır: hər 100 nəfərə düşən xəstələnmə halları 169,4%, itirilmiş iş günlərinin sayı isə 134,0% artmışdır. Xəstələnmə hallarının ümumi strukturunda tənəffüs sistemi (38,4%), istinad-hərəkət sistemi (23,5%) və ürək-damar sistemi (13,7%) xəstəliklərinin artımı daha yüksək olmuşdur. Kişilər və yaşı 30-dan aşağı olanlar arasında xəstələnmə hallarına daha çox təsadüf edilmişdir. Ən uzunmüddətli ƏQMİ isə iş stajı 40 ildən artıq olan işçilərdə müşahidə edilmişdir. Loqistik reqressiya analizi xəstələnmə ehtimalına yaşın, cinsiyyətin və iş stajının təsir etdiyini göstərmişdir. Beləliklə, xrizotil tərkibli istehsalat tozlarının uzunmüddətli təsirinə məruz qalan işçilərdə xəstələnmə səviyyəsi getdikcə artır. Bu, xüsusən tənəffüs və istinad-hərəkət sistemlərinin xəstəliklərinə aiddir. Tədqiqatdan alınmış nəticələr xüsusilə kişi cinsindən olan az stajlı və yaşlı işçilər arasında profilaktik tədbirlər aparmağın vacib olduğunu sübut edir. В статье представлены результаты исследования проведенного с целью определить уровень и структуру заболеваемости с временной утратой трудоспособности (ВУТ) среди промышленных работников. Ретроспективное эпидемиологическое исследование на основе данных кадрового учёта и больничных листов, охватывающее 21 737 «человеко-лет» среди работников АО «Костанайские минералы» за период с 2014 по 2023 годы. Уровень заболеваемости оценивался по шкале Е.Л.Ноткина. Применялись методы описательной статистики, ANOVA, логистической регрессии и анализа временных трендов. Для определения основных диагнозов использовалась классификация МКБ-10. За исследуемый период отмечена чёткая тенденция роста заболеваемости ВУТ, особенно после 2020 года. Количество случаев ВУТ на 100 работников увеличилось на 169,4%, а количество потерянных рабочих дней — на 134,0%. Наибольший вклад внесли заболевания органов дыхания (38,4%), опорно-двигательного аппарата (23,5%) и сердечно-сосудистой системы (13,7%). Мужчины болели чаще, наиболее высокий риск приходился на работников младше 30 лет, а наибольшая длительность ВУТ — на лиц со стажем более 40 лет. Логистическая регрессия подтвердила значимое влияние возраста, пола и стажа работы на вероятность заболеваемости. Таким образом, у...