Depremler sırasında meydana gelen yapı hasarlarının büyük bir bölümü, yumuşak kat düzensizliği gibi yapısal düzensizliklerden kaynaklanmaktadır. Deprem yükleri altında yumuşak kat düzensizliğine sahip yapıların dayanıklılığı önemli ölçüde azalarak yıkıcı hasarlara yol açmaktadır. Geçmiş depremlerden elde edilen bulgular, yumuşak kat düzensizliklerinin önlenmesine yönelik tasarım standartlarının geliştirilmesinin ve uygulanmasının kritik bir öneme sahip olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada, zemin + 3 katlı konut tipi betonarme yapılar, zemin kat yüksekliği 3 m, 3.5 m, 4 m, 4.5 m ve 5 m olacak şekilde tasarlanmıştır. Diğer kat yükseklikleri ise tüm analizlerde sabit tutulmuş ve 3 m olarak belirlenmiştir. Analizler, SAP2000 sonlu elemanlar yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiş ve doğrusal olmayan statik itme analizleri uygulanmıştır. Çalışma kapsamında, yapıların periyot değerleri, zemin kat ve tepe deplasmanları karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra, yapılarda oluşan plastik mafsallar incelenmiş, hasar bölgeleri belirlenmiş ve plastik mafsallar arasındaki farklılıklar detaylı bir şekilde kıyaslanmıştır. Sonuç olarak, zemin kat yüksekliğinin artışı, yapıların doğal titreşim periyotları, yatay deplasmanları ve hasar dağılımları üzerinde önemli bir etki yaratmıştır. Zemin kat yüksekliği arttıkça, yapıların deprem davranışında daha belirgin yatay yer değiştirmeler ve zemin kat kolonlarında daha fazla hasarların meydana geldiği gözlemlenmiştir.
15 April 2025 in Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi
Depreme dayanıklı bina tasarımı, yapısal hasarı ve can kaybını azaltmayı amaçlayan inşaat mühendisliğinin kritik bir alanıdır. Pasif kontrol sistemleri can kaybını ve yapısal hasarları önemli ölçüde azaltmaktadır. Ancak bu sistemlerin birlikte kullanımı üzerine yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışmada, betonarme binalarda kullanılan yapısal kontrol sistemleri incelenmiş ve farklı sistemlerin birlikte kullanılmasının deprem tepkileri üzerindeki etkileri karşılaştırılmıştır. 10 katlı bir betonarme bina için ankastre mesnetli, ankastre mesnet + viskoz sönümleyicili, sismik izolatörlü ve sismik izolatörlü + viskoz sönümleyicili sistemler modellenmiştir. Zaman tanım alanında doğrusal olmayan analizler, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne uygun olarak SAP2000 programında gerçekleştirilmiştir. Bulgular, sismik izolatörlerin ve viskoz sönümleyicilerin birlikte kullanımının kat deplasmanlarını önemli ölçüde azalttığını ortaya koymaktadır. Göreli kat deplasmanları dikkate alındığında, viskoz sönümleyicilerin ve sismik izolatörlerin birlikte kullanıldığı yapılarda, sadece viskoz sönümleyicili yapılara göre %30’dan fazla azalma gözlemlenmiştir. Sismik izolatör sisteminin kullanıldığı yapı sistemleri, kat ivme değerleri açısından viskoz sönümleyici kullanılan yapı sistemlerine kıyasla daha fazla azalma sağlamaktadır. Ayrıca, bu sistemlerin dikkate alınan tüm parametreler üzerinde tekil olarak da etkili olduğu görülmüştür.
Depremler, yer kabuğundaki hareketler sonucunda meydana gelen ve yapılar üzerinde yıkıcı etkiler oluşturan doğa kaynaklı afetlerdir. Depremlerin yıkıcılığını artıran faktörlerden biri de binalar arası çekiçleme etkisidir. Betonarme binaların deprem sırasında serbest bir şekilde deplasman yapmaları gerekmektedir. Ancak komşu binalar arasında yeterli mesafenin bulunmadığı durumlarda binalar çarpışarak hasar almaktadır. Çekiçleme etkisi olarak adlandırılan bu durum deprem sırasında yapıların ağır hasar almasına neden olabilmektedir. Bu çalışmada 5 ve 10 katlı iki tip betonarme yapının doğrusal olmayan zaman tanım alanında analizleri yapılarak en büyük yer değiştirme değerleri elde edilmiştir. Bu binaların komşu inşa edilmesi durumunda bırakılması gereken minimum derz mesafeleri hesaplanmış ve bu değerler TBDY-2018’in belirttiği değerler ile karşılaştırılmıştır. Analiz sonuçlarına göre TBDY-2018 tarafından önerilen değerlerin yetersiz olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Post-earthquake field investigations provide significant contributions to earthquake-resistant building design. Especially after devastating earthquakes, determining the damage levels in buildings is an important issue for structural engineering. The Kahramanmaraş earthquake, which occurred on 6 February 2023, had a devastating impact over a wide area. Numerous reinforced concrete buildings collapsed or were severely damaged. Significant damage was observed not only in older buildings but also in newer ones. Even buildings that were yet to be in service suffered significant damage. This study examines the structural damage of a newly constructed and severely damaged after the 2023 Kahramanmaraş earthquakes 13-story reinforced concrete building in Malatya province. The damage caused by the earthquake was investigated through field observations. Concrete core samples were taken from the damaged building, and reinforcement checks were performed using a rebar scanner. Nonlinear time-history analyses were conducted using the measured data. The results of the numerical analyses were compared with site observations of earthquake-induced damage. The results obtained from the nonlinear analyses appear to be consistent with the field observations.
24 December 2025 in Adıyaman Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi
Son yıllarda meydana gelen büyük depremler yapılardaki düzensizliklerin yıkıcılığı artırdığını ortaya koymuştur. Yapıların deprem performansını olumsuz etkileyen en önemli düzensizliklerden biri burulma düzensizliğidir. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY-2018) burulma düzensizliği için formüller sunmasına rağmen, doğrusal zaman tanım alanında analiz yöntemi için açık bir hesaplama yöntemi bulunmamaktadır. Bu çalışmada, farklı bodrum perde duvar konfigürasyonlarına sahip dört yapı modeli SAP2000 ile oluşturulmuş ve 11 farklı deprem kaydı altında doğrusal zaman tanım alanında analizleri yapılmıştır. TBDY-2018’de tanımlanan burulma düzensizliği katsayıları ile göreli kat ötelenmesi oranları, lineer zaman tanım alanı sonuçlarına göre her deprem kaydı için ayrı ayrı hesaplanmış; ayrıca çatı katındaki mutlak maksimum rölatif dönme açıları her deprem için ayrı ayrı karşılaştırılarak perde yerleşiminin etkileri değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda, binanın üç cephesine bodrum perdesi yerleşiminin burulma düzensizliğini önemli ölçüde artırdığı ve perde bulunmayan kenara farklı konfigürasyonlarda perde eklenmesinin burulma düzensizliğini azalttığı belirlenmiştir