Тазартпа қазбасының табаны мен төбесіндегі бұзылыс аймағының қалыптасу динамикасын талдау нәтижесінде байқаймыз. 322-Д6-3-З лавасының бұзылу қадамдарына болжам жасалды. №22585 мен 22576 барлау ұңғымалары бойынша мәліметтер алынды. Бөлшектеу-жинау кенүңгірінің кендіңгегінен 56-59 м қашықтықта бірінші бұзылыс орын алғандығын шақтының маркшейдерлік қызметі бақылаған кезде табанның жиырылуы әсерінен 2018 жылы тазартпа кенжарының центрінде метанның көп бөлінуінің әсерінен газдинамикалық құбылыс болды. Лавада өте қатты газбөліну байқалынып, тазартпа кенжарында 4000 тоннадан 3000 тоннаға дейін төмендетілді, бұл дегеніміз газдинамикалық құбылыстың негізгі төбенің бұ-зылу қадамдарымен өзара байланысын көрсетеді As a result of the analysis of the dynamics of the formation of the destruction zone, the roof and soil of the chamber. Lava 322-D6-3-Z destruction steps were assumed. The data were obtained for exploration wells No. 22585 and 22576. In 2018, a gas-dynamic phenomenon occurred due to the release of a large amount of methane in the center of the working face due to heaving of the soil, when the first disturbance occurred at a distance of 56-59 m from the rear of the assembly chamber. An extremely strong gas degassing was observed in the longwall, which at the working face decreased from 4000 to 3000 tons, which indicates the interaction of the gas-dynamic phenomenon with the main stages of roof collapse В результате анализа динамики формирования зоны разрушения кровли и почвы камеры были предположены шаги разрушения лавы 322-Д6-3-З. Данные получены по разведочным скважинам №22585 и 22576. В 2018 году произошло газодинамическое явление из-за выброса большого количества метана в центре очистного забоя из-за пучения почвы, когда первое нарушение произошло на расстоянии 56-59 м от целика монтажной камеры. В лаве наблюдалась чрезвычайно сильная дегазация газа, которая на очистной забой уменьшилась с 4000 до 3000 тонн, что указывает на взаимодействие газодинамического явления с основными стадиями обрушения кровли

The main regularities of changes in the physico-mechanical properties of ceramic masses in the range of firing temperatures of 850 -1150 oC in the composition of the flask of the Taskalinsky deposit - clay of the Pogodaevsky deposit – ash-entrainment of the Ekibastuzky GRES have been established. It is established that with increasing temperatures, the indicators of average density and increased compressive strength increase.

The article discusses the prospects of using self-compacting concrete (SCC) based on local raw materials to produce reinforced concrete structures. The focus is on reducing energy consumption in the construction industry by eliminating heat treatment and mechanical sealing processes, as well as minimizing transportation costs. In Kazakhstan, the application of SCC is limited; however, studies confirm its effectiveness. Experiments demonstrate that incorporating zeolite and stone flour as fillers improves the rheological properties of concrete and reduces cement consumption while maintaining high performance. The resulting mixture achieves B30 strength and meets the re-quirements for floor slab production. Microstructural analysis revealed enhanced strength and density properties of the concrete due to active additives. The adoption of SCC technologies can reduce direct energy costs by 20–25% and promote sustainable development in the industry by utilizing local resources and lowering envi-ronmental impact. To this end, SCC compositions based on local raw materials were developed, and the interactions among concrete components during property formation were investigated. Concrete with reduced binder content and average strength was suc-cessfully produced.

A topical issue in the modernization of housing and communal services is increasing the energy efficiency of enclosing structures while maintaining the standard strength and durability of wall materials. The study aimed to investigate opportunities for the use of glass cullet and fly ash in the production of autoclaved silicate bricks to reduce their thermal conductivity. The tested characteristics included average density, the thermal conductivity coefficient, compressive and flexural strength, water absorption, and frost resistance. The introduction of glass powder and fly ash was found to consistently lower the average density of silicate bricks from 1,910–1,950 to 1,625–1,700 kg/m³ and the thermal conductivity from 0.88–0.91 to 0.52–0.54 W/(m•K). The optimal compositions (samples No. 2 and No. 3) reduced thermal conductivity by 25–30% compared to the control sample with compressive strength remaining above 17.5 MPa and frost resistance in the range of F27–F35. An analysis of microstructural and phase characteristics based on SEM and XRD data showed that the improvement of thermophysical properties was due to the formation of a finely porous structure and a mixed hydrate matrix containing tobermorite and an amorphous C–S–H phase. The results confirm the expedience of using glass cullet and fly ash to produce energy-efficient silicate bricks suitable for use in enclosing structures in the framework of modernizing the facilities of housing and community services, which will not require major changes to current production technologies.

Under tightening requirements for the energy efficiency of buildings, the development of building materials with reduced thermal conductivity and with the use of secondary resources is gaining particular relevance. A promising area is the use of cullet in the production technology of silicate bricks as a wall building material. The aim of the study was to investigate the influence of dispersity and the content of glass powder obtained from sheet glass waste on the physicomechanical and thermophysical properties of autoclaved silicate bricks. Glass powder was examined as an active silica-containing additive and a source of alkaline Na⁺ ions that affect hydrothermal phase formation. The samples were molded by semi-dry pressing at a pressure of 20 MPa and 10–12% humidity of the mixture, after which the bricks were autoclaved according to the industrial regime of the silicate brick factory of West Kazakhstan Corporation of Building Materials, JSC (174–175°C, 0.8 MPa). The introduction of 5–15% fine glass powder was found to decrease the average density and thermal conductivity coefficient of the product while maintaining strength at the level of grades M150–M200. Microstructural and phase analysis showed a predominance of an amorphous and semi-crystalline C–S–H phase with the suppression of tobermorite formation due to the alkaline effect of glass powder. The study determined that the modification of silicate bricks with glass powder allows obtaining more energy-efficient wall materials without changing the industrial production technology. The findings testify to the prospects of recycling cullet in the silicate brick production technology with the aims of increasing the energy efficiency of the enclosing structures.

Бұл зерттеу жұмысы Қазақстанда BIM (Building Information Modeling) технологиясын енгізу барысында туындайтын негізгі мәселелер мен кедергілерді талдауға арналған. BIM – жобалау, құрылыс және объектіні пайдалану кезеңдерін біріктіретін ақпараттық модельдеу жүйесі. Әлем елдерінде BIM кеңінен қолданылып, құрылыс саласының тиімділігін арттыруға үлес қосып келеді. Алайда Қазақстанда бұл технологияны толыққанды енгізу барысында бірқатар қиындықтар байқалады. Зерттеудің мақсаты – осы қиындықтарды жүйелеп, оларды шешу жолдарын ұсыну.Зерттеу барысында Қазақстан Республикасының қолданыстағы нормативтік-құқықтық базасы, оның ішінде СП РК, РДС РК және СТ РК стандарттары қарастырылып, BIM талаптарының отандық құрылыс тәжірибесіне сәйкестік деңгейі зерттелді. Сондай-ақ мемлекеттік құрылыс тапсырыстары, жобалау ұйымдары, мердігер компаниялар және білім беру орталықтарындағы BIM қолдану жағдайлары талданды. Негізгі анықталған мәселелердің бірі – нормативтік құжаттардың жеткіліксіздігі және олардың тәжірибелік қолданылуының әлсіздігі. Көптеген ұйымдарда BIM стандарттары енгізілгенімен, оларды орындау деңгейі әртүрлі. Екінші маңызды кедергі – мамандардың BIM саласындағы біліктілігінің төмендігі. Қазіргі таңда оқу орындары мен курстарда BIM пәндері енгізіліп жатқанымен, нарық қажеттілігін толық қанағаттандырмайды. Үшінші мәселе – компаниялардың техникалық дайындығы мен бағдарламалық жасақтамаға қаржылық шығындарының жоғары болуы. Бұл әсіресе шағын және орта бизнес үшін қиындық тудырады. Сонымен қатар, жобалаушылар, құрылысшылар және тапсырыс берушілер арасындағы ақпарат алмасудың бірізді болмауы, BIM-процестерді басқару мәдениетінің қалыптаспағаны зерттеу барысында маңызды кедергі ретінде анықталды.