İlk COVID-19 vakası, yani korona virüs, 17 Kasım 2019'da Çin'in Hubei Eyaleti, Wuhan'da tespit edildi. İlk salgın ile ilgili haberler yapılmaya başlandığında hiç kimse, yaşam koşullarında bu denli köklü değişiklikler gerektireceğini düşünmemişti. Küresel ve oldukça ağır sonuçları olan korona salgını nedeniyle Dünya Sağlık Örgütü, 11 Mart 2020'de küresel bir pandemi ilan etti. Neticede, bu tarihten sonra COVİD-19 salgını şüphesiz ki siyasetten ekonomiye, eğitimden tüketime hayatımızda pek çok değişikliğe neden oldu. Peki, salgın geçici olsa da bu süreçte öğrenilen tüketici davranışları kalıcı olabilir mi? Değişen tüketici davranışlarının neler olduğunu ortaya koymak amacıyla hazırlanan bu çalışma, dünyada bu konu ile ilgili yapılmış çalışma sonuçlarını ele almaktadır.

21. yüzyılın dijital dönüşümü, sunduğu yeniliklerle finans sektörünü de derinden etkilemiştir. COVID-19 pandemisinin hızlandırdığı dijitalleşme süreci, finans sektöründe köklü değişimlere yol açmış ve yapay zekâ ile veri analitiği gibi ileri teknolojilerin entegrasyonunu hızlandırmıştır. Finans sektöründe müşteri analitiği ve pazarlama, kredi skorlama ve risk yönetimi, sahtecilik tespiti, robo-danışmanlık ile varlık yönetimi, regtech gibi birçok alanda yapay zekâ uygulamaları kullanıma girmiş ve bu teknolojik evrim, finansal hizmetlerin etkinliğini artırırken müşteri deneyimini de yeniden şekillendirmiştir. Ancak, bu teknolojilerin kullanımı etik soruları da beraberinde getirmiştir. Yapay zekâ teknolojilerinin karmaşık algoritmalardan oluşan birer kara kutu olmaları, kullanıcılar ve etkilenenler tarafından ‘yapay zekâ etiği’ ve ‘veri etiği’ konusunu gündeme getirmektedir. Bu durumla birlikte, yapay zekâ teknolojileri için uluslararası bir ‘etik standardı’ bulunmamaktadır. Ülkelerin farklı etik-ahlak anlayışının bulunması, uluslararası bir etik standardının oluşmasına engel olmaktadır. Fakat bazı uluslararası ve ulusal kuruluşlar öneri olarak etik kılavuzları yayınlamaktadır. Finansal kurumlar ve düzenleyici otoriteler ise yapay zekâ ve veri analitiği uygulamalarının etik anlayışına uygun olmasını sağlamak için çeşitli politikalar ve düzenlemeler geliştirmektedir. Bu çalışmada, yapay zekâ teknolojilerinin finans sektöründeki kullanımı, Türkiye finans sektöründe kullanılan yapay zekâ uygulama alanları, yapay zekâ ve veri etiği hususundaki ilkeler ve sorunlar ele alınmaktadır. Yapay zekâ etik ilişkisinde; veri gizliliği ve güvenliği, şeffaflık ve hesap verebilirlik, adalet ve önyargı, toplum etkileri incelenmektedir. Veri etik ilişkisinde ise, veri toplama ve rıza, veri işleme ve anonimlik, veri kalitesi ve adalet, veri paylaşımı ve güvenlik hususları incelenmektedir. Ayrıca, uluslararası ‘etik ilkeler’ kılavuzları, Türkiye finans sektöründeki mevzuat ve düzenlemeler incelenmektedir. Türkiye finans sektöründe yapay zekâ ve veri etiğine yönelik özel bir klavuz bulunmamakla birlikte Kişisel Verilerin Korunması Kanunu veri etiği hususundaki genel çerçeveyi oluşturmaktadır. Bankacılık Kanunu ve Tüketici Koruma Kanunu ile finansal işlemlerde tüketicinin korunması amaçlanmaktadır. Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun ile kurulan sistemler, Sermaye Piyasalar Kanunu, Rekabet Kurulu düzenlemeleri ise yapay zekâ ile ilişkili yapılan finansal işlemlerin denetimine imkân sağlamaktadır. Finans sektöründe gerçekleşen işlemlerin hacmi, çeşitliliği ile ekonomiye ve diğer sektörlere olan etkisi göz ardı edilemeyecek düzeydedir. Yapay zekâ teknolojilerinde ki hızlı ilerleme ve değişim düşünüldüğünde, mevcut mevzuatın bir süre sonra yetersiz kalmasına neden olacaktır. Yapay zekâ ve veri etiği standartlarının oluşturulması, uygulamada karşılaşılabilecek olumsuzlukların önüne geçmekte etkili olacaktır.

Target groups within an organization adopt its culture, reflecting it in all internal and external business processes. Adopting a green organizational culture in hotels with sustainability certificates plays an important role in reshaping business processes by developing sustainability awareness among employees. Digital transformation, which facilitates corporate culture and business processes, plays a role in employee job satisfaction while also supporting environmental, social, and economic sustainability. This research aims to determine the relationship between green organizational culture, job satisfaction, and competitive advantage variables and to examine the moderating role of digital transformation on these relationships. The data-collecting techniques of choice were surveys and semi-structured interviews. While Amos software (Version 24) was used to test the hypothetical model in the analysis of survey data, a Hayes Process macro was used to determine the moderating effect. The interview forms’ data was analyzed using a bag-of-words model. According to the research results, there is a positive relationship between the participation, consistency, and adaptability sub-dimensions of green organizational culture and job satisfaction, while there is no significant relationship between the mission sub-dimension and job satisfaction. Furthermore, the study reveals the moderating role of digital transformation in the effect of job satisfaction on competitive advantage.

Sosyal mühendislik ve oltalama saldırıları, günümüzün dijital ortamında, güvenlik açıklarından yararlanmak ve hassas bilgilere yetkisiz erişim sağlamak için insan psikolojisinden yararlanan zorlu bir tehdidi temsil etmektedir. Bu çalışma, bu aldatıcı uygulamaların inceliklerini araştırmakta, kullanılan taktiklere, yasal ve etik sonuçlarına ve etkilerini azaltmak için gerekli koruma önlemlerine ışık tutmaktadır. Çalışma, bilgisayar korsanları ile sosyal mühendisler arasında ayrım yaparak başlamaktadır ve sonrasında güvenlik sistemlerini ihlal etme girişimlerinde kullandıkları farklı yaklaşımları açıklamaktadır. Sosyal mühendislik mağdurlarının sergilediği ortak özelliklerin dikkatle incelenmesi, kötü niyetli aktörlerin istismar ettiği ve sonuçta başarılı saldırılara yol açan güvenlik açıklarının ortaya çıkarılmasına yardımcı olmaktadır. Sosyal mühendislik, bahane üretme, yemleme, takip etme ve diğerleri gibi çeşitli saldırıları içerir. Çalışma, sosyal mühendislik saldırı döngüsünü analiz ederek, saldırganların hedefleri belirledikleri, bilgi topladıkları ve hileli planlarını uyguladıkları sistematik süreci açıklamaktadır. Sosyal mühendisliğin etkinliğinin merkezinde kötü niyetli aktörler tarafından kullanılan manipülasyon taktikleri yer almaktadır. Çalışma, hedefleri kandırmak için kullanılan, otorite istismarından duygusal manipülasyona kadar uzanan en yaygın stratejiler hakkında bilgi vermektedir. Sosyal mühendisliğin yaygın bir alt kümesi olan oltalama saldırıları özel bir ilgi gerektirmektedir. Bu çalışma, çeşitli oltalama saldırılarını incelerken, bunların hem bireyler hem de kurumlar üzerindeki olumsuz etkilerini de incelemektedir. Sosyal mühendisliğe karşı acil korunma ihtiyacını ele alarak hem bireysel hem de kurumsal düzeyde uygulanabilecek önlemlerin ana hatlarını çizmektedir. Eğitim ve farkındalık girişimleri, bireylerin manipülasyon girişimlerini fark etmeleri ve bunlara direnmeleri için güçlendirilmesinde önemli faktörler olarak ortaya çıkmaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma sürekli gelişen sosyal mühendislik ve oltalama tehditleri karşısında sürekli farkındalık, eğitim ve tetikte olma zorunluluğunun altını çizmektedir. Bireyleri ve kurumları bilgi ve pratik savunma mekanizmalarıyla güçlendirerek, siber savunmalar kolektif olarak güçlendirilebilir ve herkes için daha güvenli bir dijital ortam sağlanabilir.

Örgütsel bağlılık, çalışanlar tarafından sergilenmesi istenilen bir davranış olmasından dolayı son yıllardaki akademik çalışmalarda pek çok değişken ile ilişkisi incelenmiş bir kavramdır. Ancak yazında, örgütsel bağlılık ve yenilikçi iş davranışı ilişkisini ele alan çalışmaların oldukça az olduğu görülmüştür. Bilindiği gibi bütün örgütler, örgütsel bağlılığı yüksek çalışanlarla çalışmayı istemektedirler. Yenilikçi iş davranışı ise günümüz iş dünyasında örgütlerin rekabet avantajı elde etmelerinin anahtarı olarak görülmektedir. Bu çalışmanın konusu, çalışanların sahip olduğu örgütsel bağlılık ile ilgili algıların, çalışanların yenilikçi iş davranışlarına etkisinin olup olmadığını araştırmaktır. Araştırma, Türkiye’de üretimi yapılan otomotiv firmalarının, çeşitli birimlerinde görev yapan beyaz yakalı çalışanlara uygulanmıştır. Araştırma sonucunda, analize uygun 406 adet anket verisi elde edilmiştir. Elde edilen verilere, SPSS ve Amos istatistik programları ile gerekli analizler yapılmıştır. Çalışma sonunda, örgütsel bağlılığın yenilikçi iş davranışı etkileyen önemli bir değişken olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Yapay zekâ ve özellikle üretken yapay zekâ teknolojilerinin gün geçtikçe daha fazla gelişim göstermesi, endüstriyel ortamda ve işgücü piyasalarında köklü veya olağan üstü olarak tabir edilebilecek değişimlere tanık olunmasına kaynaklık etmektedir. Yeni üretken yapay zekâ teknolojilerinin tanıtılması ve erişime açılması, bireysel veya örgütsel düzeyde bir taraftan büyük ilgi ve heyecan uyandırırken diğer taraftan teknolojik ilerlemelerin, işletmeleri ve işgücü piyasasını nasıl etkileyebileceği konusundaki tartışmaları da ateşlemektedir. Her ne kadar üretken yapay zekânın mevcut ve potansiyel etkilerine dair çalışma ve kanıtlar yeterli birikime sahip olmasa da bugün farklı sektörlerde üretken yapay zekâ araçlarının, işletmelere giderek daha fazla entegre hale geldiği görülmektedir. İşletmeler insan kaynakları, araştırma ve geliştirme, pazarlama ve satış, müşteri hizmetleri, finans, tedarik zinciri ve lojistik gibi daha birçok alanda, iş operasyonları ve stratejik karar almada, çözülmesi zor ve karmaşık görevlerin üstesinden gelmede bu yeni teknolojilerden yardım alabilmektedir. Böylece karlılıklarını, verimlilik ve performanslarını arttırabilmektedir. Ancak yapay zekânın, örgütlerin üretkenliğine, verimliliğine ve sürdürülebilirliğine olan potansiyel faydasının beraberinde veri güvenliği ve gizlilik ihlali tehlikelerine, teknolojiye dayalı rekabetin artmasına, iş gücü kaybı ve işsizlik sorunlarına yol açabileceği, gelecekteki mesleklerin beceri profillerini değiştirebileceği tahmin edilmektedir. Bu bilgiler ışığında kitabın bu bölümünde, öncelikle üretken yapay zekânın ne olduğuna dair kısa bir sunuş yapılacak, ardından üretken yapay zekânın işletmelerde kullanım alanları, mevcut ve potansiyel etkileri, sunduğu fırsatlar ve tehditler alan yazında yer alan konu ile ilgili çalışmalar, pratikteki bulgular ve yazarın öz çıkarımları üzerinden ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca bölüm sonunda, işletmelerde üretken yapay zekânın daha etkin kullanılabilmesi ve bu araçlara yönelik endişelerin azaltılabilmesi adına çıkarımlara ve önerilere yer verilmiştir.