Аңдатпа Шахтадан ағызылатын су әртүрлі дәрежеде қалқымалы заттармен, еріген минералдармен, бактериялық қоспалармен ластанады сондықтан халық шаруашылығында толық пайдаланылуы және алдын-ала тазартылмай су объектілеріне ағызылуы мүмкін емес. Шахта суларының ластануының ең көп тараған түрі-қалқыма заттар. Олар шахтаның жұмыс айналасынан жер бетіне шығарылатын барлық шахта суларында белгілі бір мөлшерде болады. Нәтижесінде қалқыма заттарды жою бейтарап және сілтілі шахта суларын тазартудың негізгі түрі және тұщы шахта суларын тазартудың бірінші кезеңі болып табылады. Бұл жұмыста тәжірибелік зерттеулер мен шахталық суларды тазарту бойынша салалық кәсіпорындарда жинақталған тәжірибені жалпылау негізінде ең тиімді және үнемді әдістер мен құрылымдар таңдалды. Салынып жатқан және қайта құрылып жатқан шахталарда кеңінен қолдану үшін шахта суларын тазалаудың технологиялық схемалары ұсынылды. Шахта суларын тазалаудың қазіргі қолданыстағы тұндырғыш-тоған түріндегі бірнеше нұсқалары көрсетілді. Мақалада шахта суларын қалқыма заттардан тиімді тазарту технологиялары және әдістері көрсетілген. Технологиялық схема бойынша тазарту құрылыстары қалқыма заттардан және нейтралды шахталық суды зарарсыздандыруға арналған, оның рН мәні 6,5-8,5 аралығында. Бастапқы шахталық суда қалқыма заттардың жалпы концентрациясы шектелмейді, гидравликалық ірілігі 0,05 мм/с кем болмауы тиіс және 50 мг/л-ден аспауы керек. Сондай-ақ тазалау технологиялары шахталық судың артық көлемін ағызу нәтижесінде су қоймаларының ластануын болдырмау мақсатында іске асырылады.

The occurrence of microplastics in natural and process waters presents a significant challenge for the design and operation of engineering water treatment and water supply systems in buildings and structures. This study experimentally evaluated the efficiency of a ULP21-4040 reverse osmosis membrane in removing polyethylene terephthalate (PET), polyethylene (PE), and polypropylene (PP) particles of different sizes from artificially contaminated water (hereafter, model water). Experiments were conducted using a pilot-scale HAIAO RO-250 unit operated at 1.3 MPa with a nominal capacity of 250 L/h. Model water was prepared by adding 1 g of each polymer with nominal particle sizes of 0.20 or 0.45mm to 100 L of distilled water. Each polymer–size combination was tested in triplicate. Microplastic particles in the permeate (treated water) and concentrate (water with increased concentrations of retained contaminants) were recovered using Sefar filter cloth with a 100 μm mesh size and quantified gravimetrically. Particle presence was confirmed by digital microscopy. Mean removal efficiency exceeded 97%, ranging from 97.81 ± 0.24% for 0.20mm PP to 99.87 ± 0.07% for 0.45mm PET. Retention efficiency depended on polymer type and particle size. Mass-balance calculations showed that an average of 0.81% of the initial microplastic mass accumulated inside the membrane module. The results support the potential application of the ULP21-4040 membrane as a final treatment stage in compact engineering water treatment systems. Further research should investigate membrane fouling, pressure losses, energy consumption, cleaning regimes, and long-term performance under actual operating conditions to support integration into building water supply systems and water reuse.

The effects of polymer type, particle size, leaching temperature, and duration on leachate bioactivity from polypropylene (PP), polyethylene (PE), and polyethylene terephthalate (PET) were examined with a framework for screening human-health implications. Fractions spanning 0.175–3.0 mm were leached for 30 days. Phytotoxicity was assessed in wheat and lentil with leachates prepared at 25 °C, 37 °C, and 60 °C; sperm motility and dermal irritation were assessed at 40 °C using bull semen and rabbits. Higher temperature significantly inhibited germination parameters (p < 0.001), and 0.175–0.3 mm fractions produced the strongest effects. Phytotoxicity ranked PP > PET > PE, whereas spermatotoxicity ranked PET > PP > PE. The lowest scenario-specific Germination Index (GI) dropped to 38.20%, sperm-motility deviation reached 29.1%, and the responses were inversely correlated (Pearson’s r = −0.547, df = 13, p = 0.035). Compared with previous 1-day data, 30-day leaching increased mean sperm-motility deviation 2.5–4.1-fold. One dermal application caused no visible irritation (index = 0). Across 45 scenarios, the Total Risk Index ranged from 0.012 to 0.400, whereas limiting-factor assessment assigned high-risk classes where endpoint-specific responses were diluted by averaging. The framework supports conservative hazard screening but does not establish human toxicity or exposure thresholds.