Исследования были проведены в 2024 году в тепличном комплексе Кавунов КХ «Джантор», расположенном в Енбекшиказахском районе Алматинской области. Целью исследования являлось формирование биологизированной интегрированной системы защиты от основных тепличных белокрылок, повреждающих огурец, выращиваемый в условиях закрытого грунта. В качестве биологического средства борьбы использовался энтомофаг Encarsia formosa, оценивалось его влияние на динамику популяции вредителя. Биологическая эффективность внесения паразита Encarsia formosa из расчета 2 особи/м² составила 61,3%. В связи с неблагоприятными погодными условиями дополнительно применялся биопрепарат Актарофит 1,8 против вредителя, его эффективность была изучена. Биологическая эффективность двукратного применения препарата против вредителя составила 87,5%. После полного сбора урожая в теплице были проведены обработки химическими препаратами с целью полного уничтожения оставшихся сосущих вредителей, включая особей, уходящих на зимовку. Использование биологизированной интегрированной системы защиты имеет важное значение при выращивании огурца в условиях теплицы.

The predatory mite Amblyseius swirskii is widely used as a biological control agent against phloem-feeding pests in vegetable production. However, its mass rearing is constrained by the lack of standardized and cost-effective artificial diets (ADs). In this study, the effects of various AD compositions on the development and viability of A. swirskii were assessed at lab-scale. A basal diet was supplemented with eggs of Sitotroga cerealella, Galleria mellonella, Tetranychus turkestani, and decapsulated Artemia salina cysts. The feeder mite Carpoglyphus lactis served as a control. Developmental duration, survival, adult longevity, feeding intensity, and fertility were evaluated. The shortest pre-imaginal development (2.9 ± 0.1 days) and highest survival (78%) were observed on S. cerealella eggs, while the longest adult lifespan (10.5 ± 0.3 days) and weakest survival (38%) occurred with A. salina. In contrast, G. mellonella eggs proved to be the least suitable, resulting in minimal survival and reproduction. Study findings support S. cerealella and A. salina as promising AD components, with further optimization needed for improving reproductive output.

Tuta absoluta (Meyrick, 1917) қарқынды таралуы Қазақстан Республикасының көкөніс шаруашылығымен айналысатын негізгі аймақтарын, атап айтқанда Алматы және Батыс Қазақстанның оңтүстік бөлігінің аймақтарында кеңінен таралды. Ол көптеген елдерде карантин нысаны болып табылады. Қызанақ күйе көбелегі Еуразиялық экономикалық одақтың карантиндік объектілерінің тізіміне енгізілген. Қызанақ күйе көбелегітің зияндылығы өте жоғары, дақылдардың зиянкестермен зақымдануы нәтижесінде өнімнің шығымдылығы мен тауарлық сапасының жоғалуы 35-тен 100%-ға дейін жетуі мүмкін. Химиялық инсектицидтердің көмегімен Tuta absoluta-мен күресу өте тиімді емес, өйткені оларды ойланбастан пайдалану нәтижесінде зиянкестерде белсенді заттардың көптеген топтарына резистенттілік қалыптасқан. Қоршаған ортаны ластамай, тұтынушылар үшін жоғары сапалы, қауіпсіз өнім алуға мүмкіндік беретін қызанақты қорғау стратегияларын әзірлеу өзекті мәселе болып отыр. Осыған байланысты ашық және жабық алаңда өсірілетін қызанақ алқаптарында аталған зиянкеске қарсы энтомофагтарды, биологиялық препараттарды және қауіптілігі төмен инсектицидтерді қолдана отырып қорғаудың интегралды жүйесін әзірлеу және енгізу қажет. Энтомофагтарды, биопрепараттарды, феромон тұтқыштарын және қауіптілігі төмен пестицидтерді қолдана отырып, интегралды қорғау жүйесін қолдану арқылы қызанақты зиянкестерден қорғау бойынша эксперименттерді «Ж.Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ғылыми-зерттеу институтының» ЖШС жас ғалымдары «Мұса» шаруа қожалығының қызанақ алқабында жүргізілді.

Information on the seasonal dynamics of major maize pests and naturally occurring parasitoids and predators in agroecosystems of southeastern Kazakhstan remains limited. Regional data on the seasonal occurrence of phytophagous insects and their natural enemies are needed to improve phytosanitary monitoring and support the development of environmentally oriented approaches to maize protection. The study was conducted from 2022 to 2025 in commercial maize fields in the Almaty and Zhetysu regions of southeastern Kazakhstan. Phytosanitary surveys included visual monitoring of pests and their developmental stages on selected plants, assessment of overwintering Ostrinia spp. populations in post-harvest maize residues, pheromone monitoring of the seasonal activity of Ostrinia spp. and Helicoverpa armigera, and recording of naturally occurring parasitoids and predators. The major lepidopteran pests recorded were Ostrinia spp. and H. armigera. Pheromone monitoring revealed year-to-year differences in the timing and magnitude of seasonal trap catches of both taxa. For Ostrinia spp., several periods of increased trap catches were recorded during the growing season, primarily from June to August, with the highest mean catch of 23 males per trap recorded in the third ten-day period of June 2024. For H. armigera, the timing of maximum trap catches varied among years, with the highest mean catch of 23 males per trap recorded in the first ten-day period of August 2025. Viable overwintering larvae of Ostrinia spp. were found in all 11 surveyed farms. Maize residues also contained larvae parasitized by Braconidae, tachinid pupae, and individuals showing signs of bacterial infection. During the growing season, representatives of Braconidae, Trichogrammatidae, Chrysopidae, Coccinellidae, and Tachinidae were recorded in maize agroecosystems. The findings provide a regional baseline for improving phytosanitary monitoring of maize in southeastern Kazakhstan. The observed year-to-year differences in seasonal trap catches highlight the importance of accounting for variation among individual growing seasons, while the naturally occurring parasitoids and predators recorded in this study warrant further investigation to assess their potential role in environmentally oriented maize pest management programs.