Umirzakov Serikbai Idrysovich

Umirzakov Serikbai Idrysovich

Auto-generated profile, based on publicly available information

Umirzakov Serikbai Idrysovich

I Zhahaev Kazakh Res Inst Rice, Kyzylorda, Kazakhstan

Research Focus & Metrics

Academic Career Length

8Years (2019-Present)

(Calculated once Scilit publication data is synced: current year − year of first publication + 1)

Representative Publications

View All Publications
15 February 2019 in Series of Geology and Technical Sciences
Verified
Journal Article
Closed access
BKBeysenbayev Oral Kurganbekovich
Beysenbayev Oral Kurganbekovich
UIUmirzakov Serikbai Idrysovich
Umirzakov Serikbai Idrysovich
ATAlibek Tleuov
Alibek Tleuov
Bakyt SmailovBakyt Smailov
Bakyt Smailov
IBIssa Aziza Bakytzhankyzy
Issa Aziza Bakytzhankyzy
ZSZakirov Bakhtiyar Sabirjanovich
Zakirov Bakhtiyar Sabirjanovich

1 January 2024 in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
Verified
Journal Article
Closed access
OBO.S. Baymakhanov
O.S. Baymakhanov
ASA.A. Shomantayev
A.A. Shomantayev
SUS.I. Umirzakov
S.I. Umirzakov
СНСактаганова Наргуль
Сактаганова Наргуль
KAK.I. Akylbayev
K.I. Akylbayev
ШТШЕГЕНБАЕВ АБЗАЛ ТЛЕУБЕРГЕНОВИЧ
ШЕГЕНБАЕВ АБЗАЛ ТЛЕУБЕРГЕНОВИЧ
Мақалада Қызылорда қаласы, Тасбөгет кентіндегі модульдік биологиялық тазарту станциясы аймағындағы жер асты суларының сапалық көрсеткіштері айтылады. Қазіргі уақытта әлем халқының алдында тұрған ең үлкен проблемалардың бірі – таза су мәселесі болып табылады. Су – адамзат үшін таптырмас ресурс және ол үнемі есепке алуды, үнемдеуді қажет етеді. Су ресурстарының жай-күйін сандық және сапалық тіркеу, бақылау әдістері мен құралдарын үнемі заманауи жетілдіру қажеттілігі су шаруашылығы мамандарының басты назарында. Бұл адамзат қоғамының дамуы су ресурстарының жағдайына тығыз байланысты болғандықтан, су ресурстары экономика мен халықтың әл-ауқатының өсуін анықтайды. Сондықтан ұтымды зерттеулер мен жер үсті және жер асты суларының ластануынан қорғау тек мемлекеттік емес, сонымен қатар қоғамдық ұйымдардың негізгі міндеттерінің бірі болып табылады. Соңғы жылдары тұщы су ресурстары жаһандық жылыну салдарынан туындап отырған климаттың өзгеруінен ғана емес, сонымен қатар оларға антропогендік жүктемелердің артуы салдарынан айтарлықтай өзгерістерге ұшырады. Ең алдымен, бұл әсер аумақтың урбанизациясынан, қалалар мен елді мекендердің өсуінен, адамның тұрмысынан және ауыл шаруашылығының үздіксіз химиялық қоспаларына тәуелділігінен туындайды. Антропогендік ластанудың іздері байқалатын жоғарғы горизонттардан жер үсті және жер асты суларының сапасы нашарлады. Сондықтан бұл жағдай табиғи су ресурстарын пайдалану кезінде күрделі инженерлік шешімдерді іздеуді қажет етеді.

30 March 2025 in Izdenister natigeler
Verified
Journal Article
Open access
PDF file
ӨБӨркен Баймаханов
Өркен Баймаханов
СӨСерікбай Өмірзақов
Серікбай Өмірзақов
ҚБҚанағат Бегалиев
Қанағат Бегалиев
ЖБЖанұзақ Байманов
Жанұзақ Байманов
КАКайрат Акылбаев
Кайрат Акылбаев
АМАзамат Мусиреп
Азамат Мусиреп
Аталмыш мақалада Қазақстандық-Арал өңірінің күрт құбылмалы ауа-райы, су тапшылығы және қалыптасқан күрделі агроэкологиялық жағдайларында қант құмайы дақылын таза және төгінді сулармен суаруда жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстары айтылады. Созылмалы су тапшылығы өте өзекті жаһандық теріс үдеріске айналды. Әсіресе Қызылорда облысы секілді құрғақ және жартылай құрғақ, шөл-шөлейт аймақтарда суды аз тұтынатын техникалық дақылдардың үлес салмағын арттыру мен суару тәсілдерін жетілдіру аса маңызды болуда. Жалпы әлемде су ресурстарына деген болжамды зерттеулерге сәйкес трансшекаралық өзендердің ағыны 2030 жылға қарай 40%-ға қысқаруы мүмкін. Су қорларына деген әр түрлі бағыттардағы жүктемелердің өсуі және судың тұрақты қорларының азаюы нәтижесінде 2030 жылға қарай 14 млрд.м3 мөлшерде су тапшылығы күтілсе, 2050 жылға қарай су тапшылығы 20 млрд.м3 (су ресурстарына қажеттіліктің 70%-ын) дейін ұлғаятындығы болжануда. Ал, әлем назарындағы Қазақстандық-Арал өңіріндесу тапшылығы өткір қалпында екенін көп жылғы зерттеулер нақтылай түсуде. Арал-Сырдария бассейндік инспекциясының мәліметі бойынша Шардара су қоймасы арқылы 2017 жылы 23939 млн.м3 су түсіп төменгі ағысқа жіберілсе, 2023 жылы 13453 млн.м3 су түсіп өмір тіршілігі нәрінің көлемі шамамен 44,8 %-ға азайғаны байқалды. Бұл жаһандық жылынудың әсері. Біздің зерттеуіміздің ғылыми және практикалық құндылығы жоғары себебі, көптеген ғалымдардың және болжамды зерттеулердің, құзырлы мекемелердің пайымдауынша Қазақстандық-Арал өңіріндегі су тапшылығы жағдайы жылма-жыл артатыны айтылуда. Су ресурстарын ауылшаруашылығына барынша тиімді пайдалану мақсатында соңғы жылдары жер асты суларын, коллектор-дренаж суларын, соңғы кезеңдерде төгінді лас суларды да ауылшаруашылығы дақылдарын суғаруға пайдаланудың тиімді технологиялары зерттелуде. Шетелдік және отандық зерттеушілердің ғылыми әдебиеттеріне шолу жасасақ су тапшылығы жағдайында техникалық дақылдардан орнықты өнім алу үшін төгінді суларды пайдалану ең тиімді тәсіл болып саналатындығы көрсетілген. Суармалы егіншілік жүйесі 100%-ыз қалыптасқан ірі күріш плантациясы Қызылорда облысы үшін суды аз тұтынатын, экономикалық тұрғыдан басқа дақылдардан кем түспейтін, тұзданған тұзды топырақтарда өсіп берік шем-шөп қорын қалыптастыратын қант құмайы секілді техникалық дақылдардың үлес салмағын күріш ауыспалы егістік жүйесіндегі көлемін арттыру жәнеэкологиялық, экономикалық және ең бастысы дақылды суарудағы тиімді технологияны негіздеу мен зерттеу аса маңызды.

30 June 2025 in Izdenister natigeler
Verified
Journal Article
Open access
PDF file
ӨБӨркен Баймаханов
Өркен Баймаханов
СӨСерікбай Өмірзақов
Серікбай Өмірзақов
МАМалохат Абдукадирова
Малохат Абдукадирова
ҚАҚайрат Ақылбаев
Қайрат Ақылбаев
ШТШЕГЕНБАЕВ АБЗАЛ ТЛЕУБЕРГЕНОВИЧ
ШЕГЕНБАЕВ АБЗАЛ ТЛЕУБЕРГЕНОВИЧ
КАКайрат Акылбаев
Кайрат Акылбаев
Аталмыш мақалада Қызылорда қаласы, Тасбөгет кентіндегі (координаты 44.773133,65.565948) Модульдік биологиялық тазарту станциясы (МБТС) аймағындағы тоғанның жер асты суларына және төгінді сулардың малазықтық дақылдардың құрамына әсері мен жүргізілген ғылыми- зерттеу жұмыстары айтылады. Қазақстан Республикасы әлемдегі сумен аз қамтылған елдердің бірі. Су ресурстарының 65-70 %-ға жуығы елден тыс жерлерде қалыптасады. Болжамды зерттеулерге сәйкес 2030 жылға қарай біздің елдегі су ресурстарының көлемі 15%-ға азайып, елдің ұлттық қауіпсіздігіне айналуы мүмкін. Әлемнің көптеген елдері климаттың өзгеруіне, суды тиімсіз басқаруға және ауыл шаруашылығында ескірген суару технологияларын қолдануға байланысты созылмалы су тапшылығына тап болып отыр. Осындай теріс факторларды басшылыққа алып су ресурстарын екінші мәрте пайдалану мүмкіншіліктері, оның ішінде төгінді суларды қауіпсіз утилизациялау арқылы ағаш екпелері мен малазықтық дақылдарды кәдеге жаратудың тиімді технологиялары зерттелуде. Қызылорда қаласы мысалында қалалық тұрғын үйлерден күніне 6400 м3 төгінді су 55 га құрайтын ашық тоған арқылы тасталады. Төгінді суларды тазартудағы заманауи технологиялардың жоқтығы Қызылорда қаласының экологиялық ахуалының нашарлай түсуіне әкеліп соқтыруда. Әлемдік және отандық зерттеушілердің ғылыми еңбектерінде төгінді суларды қайта пайдаланудың келешегі мол бағыты болып малазықтық дақылдар мен ағаш екпелерін суару деп айтылады және бүгінгі таңда осы бағыт бойынша Қызылорда қаласы жағдайында қолданбалы ғылыми-зерттеу жұмыстары орындалуда. ТМД елдерінде төгінді сулармен 400 мың.га-дан астам жер суарылады. Суару алаңдары Волжск, Кривой рог, Харьков, Одесса, Санкт-Петербург, Мәскеу, Ростов облысы, Киев, Донецк, Баку, Ашхабад, Евпатория, Жданов, Омск, Ташкент қалалары маңында бар және төгінді сулармен ағаш екпелері мен мал азықтық дақылдарды суару бағытын Қазақстан Республикасындағы көлемін арттыру орасан зор құндылыққа ие. Бұл мақала- BR21882415 «Қызылорда облысында су тапшылығы жағдайында мал азықтық дақылдары мен ағаш екпелерін суару үшін сарқынды суларды қауіпсіз утилизациялау технологиясын әзірлеу» жобасы аясында, Қызылорда қаласы, Тасбөгет кентінде орындалып жатқан ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелеріне арналған.

1 January 2025 in Bulletin of the Korkyt Ata Kyzylorda University
Verified
Journal Article
Closed access
GDG.T. Daldabayeva
G.T. Daldabayeva
ASA.A. Shomantayev
A.A. Shomantayev
SUS.I. Umirzakov
S.I. Umirzakov
ZBZh.H. Baimanov
Zh.H. Baimanov
BOB.S. Otarbayev
B.S. Otarbayev
MKM.B. Kopen
M.B. Kopen
Суармалы егіншіліктің қарқынды дамуы жағдайында ағынды суларды ауыл шаруашылығында пайдалану мәселесі қазіргі таңда экологиялық қауіпсіздік, су ресурстарын тиімді басқару және топырақтың мелиоративтік жағдайын сақтау тұрғысынан өзекті ғылыми бағыттардың бірі болып табылады. Су тапшылығы артып келе жатқан өңірлерде, оның ішінде Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-батыс аймақтарында, тазартылған ағынды суларды суару мақсатында тиімді қолдану мүмкіндігі су ресурстарын үнемдеудің баламалы жолы ретінде қарастырылады. Алайда ағынды сумен суару кезінде топырақ пен жер асты суларының гидрогеохимиялық режиміне әсер ететін бірқатар күрделі процестер пайда болады. Мақалада ағынды лас сулармен суарудың жер асты суларының гидрогеохимиялық құрамына әсері, инфильтрациялық процестер және топырақ қабатындағы химиялық элементтердің миграциясы жан-жақты зерттелген. Суару нормаларының әртүрлі көлемдерінде топырақтың сүзгілік қасиеттері бағаланып, ағынды сулардың негізгі компоненттерінің (азот, фосфор, кальций, магний, хлор, сульфаттар) ұсталу дәрежесі талданды. Зерттеу нәтижелері бойынша топырақтың 50–100 см қабаты ағынды судың химиялық қоспаларын 60–100% аралығында тиімді сіңіретіні анықталды. Суару нормасы 900–1100 м³/га болған жағдайда табиғи биофильтрация жоғары болып, жер асты суларының ластану қаупі төмендейтіні байқалды. Сонымен қатар, ұзақ мерзімді суарудың жер асты суларының минералдануын арттыруы мүмкін екені дәлелденді. Мақалада жер асты суларының сапасын бақылау, гидрогеологиялық жағдайларды бағалау және ағынды суды ауыл шаруашылығында қауіпсіз пайдалану бойынша ғылыми ұсыныстар берілген